SÜRPRİZ ZİRVE: HAKAN FİDAN, ABD VE SURİYE’Lİ İSİMLERLE AYNI MASADA

Suriye Dışişleri Bakanı Assad EL-Shibani ile Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Ahmed EL-Sharaa ve Donald Trump görüşmesinde yer aldılar. 

Suriye Dışişleri Bakanlığından gelen yeni açıklamaya göre,  Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın da bu zirvede yer aldığı belirtildi. Toplantı dört isim arasında gerçekleşti.

TOPLANTI ZİRVEYE DÖNÜŞTÜ 

Bir Beyaz Saray yetkilisi, Suriye Devlet Başkanı Ahmed el-Şaraa ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki görüşmenin başladığını doğruladı. Türkiye saatiyle 21:30 da görüşme başladı.

TRUMP SURİYE LİDERİNİ ÖVDÜ

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, Suriye Devlet Başkanı Ahmed el-Şaraa ile Beyaz Saray’da bir araya geldi. Görüşme, Washington yönetiminin Suriye’ye yönelik yaptırımları altı ay süreyle askıya aldığını açıklamasının hemen ardından gerçekleşti.

El-Şaraa, 43 yaşında. Geçtiğimiz Aralık ayında Suriye’nin uzun süreli lideri Beşar Esad’ı devirerek ülke yönetimini devralmıştı. Suriye’nin savaşla yıpranmış yapısını birleştirmek ve ülkeyi uluslararası izolasyondan çıkarmak istiyor. Bağımsızlıktan bu yana ilk kez bir Suriye lideri Beyaz Saray’a resmi ziyaret gerçekleştirdi.

Suriye tarafından yapılan açıklamada, görüşmede ikili ilişkilerin güçlendirilmesi, bölgesel konular ve ortak ilgi alanlarına yönelik uluslararası meselelerin ele alındığı belirtildi.

Trump görüşme sonrası el-Şaraa’yı övdü. “Zor bir yerden geliyor. Güçlü bir adam. Ondan hoşlandım.” dedi. “Suriye’nin başarılı olması için elimizden geleni yapacağız. Ortadoğu’nun parçası bu. İlk kez bölgede gerçek bir barış ortamı var.” ifadelerini kullandı.

Ancak Trump, el-Şaraa’nın geçmişine de atıfta bulundu: “Hepimizin zorlu geçmişleri olmuştur.” dedi. El-Şaraa ise daha sonra yaptığı açıklamada, geçmişte el-Kaide ile bağlantılı olduğu iddialarının artık bir konu olmadığını, Trump ile yapılan görüşmede bunun gündeme gelmediğini söyledi. Suriye’nin artık Washington’ın jeopolitik bir müttefiki olarak görüldüğünü ve tehdit oluşturmadığını belirtti.

İki liderin görüşmesi, altı ay önce Suudi Arabistan’da yapılan ilk buluşmalarının ardından geldi. O buluşmada Trump, yaptırımların kaldırılması yönünde sinyaller vermişti. ABD, kısa süre önce el-Şaraa’nın artık “Küresel Özel Terör Unsuru” listesinde olmadığını duyurmuştu.

Ziyaretin ardından Suriye içinde tepkiler karışık olsa da, hükümet kaynakları temasların devam edeceğini ve yeni dönemin “diplomatik bir açılım” olarak değerlendirildiğini açıkladı.

ZİYARET, ORTA DOĞU’DA DAHA FAZLA ABD ETKİSİ İÇİN FIRSATLAR SUNUYOR

Orta Doğu üzerine çalışan uzmanlar, Suriye liderinin ABD ziyaretinin “dikkat çekici bir jeopolitik dönüşüm” olduğunu belirtiyor.

Aynı uzmanlar, bu ziyaretin İran’ın bölgede azalan etkisinin bir işareti olduğunu ve ABD’nin Orta Doğu’daki nüfuzunu artırabilecek yeni fırsatlar açtığını ifade ediyor.

Uzmanlara göre, söz konusu olasılıklar yalnızca ABD’nin çıkarlarını değil, aynı zamanda bölgenin “süregelen savaşları sona erdirme ve barışı sağlama” gibi hedeflerini de destekleyebilir.

Ayrıca, Suriye ile yakın ilişkilerin Gazze’deki ateşkesin güçlenmesine ve Lübnan’daki Hizbullah’ın izole edilmesine yardımcı olabileceği, bunun da “önemli ABD hedefleri” arasında yer aldığı belirtiliyor.

Uzmanlar, İsrail-Suriye ilişkilerinin geleceğinin hâlâ “tamamlanmamış bir parça” olduğunu, tarafların uzun yıllar süren yönetim döneminden sonra konuşacak çok fazla başlığı bulunduğunu ve sürecin kolay olmayacağını ifade ediyor.

TOPLANTI VE ZİYARETİN ÖNEMİ

Görüşme, liderlerin altı ay önce Suudi Arabistan’da gerçekleştirdiği ilk buluşmanın ardından gerçekleşti.

Ayrıca bu görüşme, ABD’nin kısa süre önce Suriye liderini “terör” yaptırımları listesinden çıkarmasının hemen sonrasına denk geldi.

El-Şaraa, Aralık ayında eski devlet başkanı Beşar el-Esad’ı deviren hızlı bir muhalefet harekâtına öncülük ettikten sonra iktidara gelmişti.

ABD, SURİYE’YE UYGULANAN CAESAR YASASI YAPTIRIMLARINI ASKIYA ALDI

ABD, Suriye’ye yönelik Caesar Yasası kapsamındaki yaptırımları, Rusya ve İran’la bağlantılı bazı işlemler hariç olmak üzere, 180 gün boyunca askıya aldığını duyurdu.

Bu karar, Suriye Devlet Başkanı Ahmed el-Şaraa’nın ABD Başkanı Donald Trump ile Washington’daki görüşmesinin ardından geldi.

Aynı zamanda bu buluşma, Suriye’nin 1946 bağımsızlığından bu yana bir Suriye devlet başkanının Washington DC’ye yaptığı ilk resmi ziyaret olma özelliği taşıyor.

Görüşmenin, liderlerin ilk kez Suudi Arabistan’da bir araya gelmesinden yaklaşık altı ay sonra gerçekleştiği belirtiliyor.

GÖRÜŞME ÖNCESİ NELER OLDU ? 

Trump’ın ilk görüşmenin ardından Suriye’ye yönelik yaptırımların büyük bölümünü kaldırmasına rağmen, en sert yaptırımlar olan Caesar Yasası hâlâ yürürlükte. Şaraa, bu yasaların kaldırılması için defalarca Washington’a çağrı yaptı ve bugün Beyaz Saray’da konunun yeniden gündeme gelmesi bekleniyor.

CAESAR YASASI NEDİR VE ŞARAA NEDEN KALDIRILMASINI İSTİYOR?

Caesar Yasası, adını Suriye ordusunda görevli bir askerin kod adından alıyor. Bu kişi, Esad rejiminin hapishanelerinde işlenen işkence ve diğer insan hakları ihlallerini gösteren binlerce fotoğrafı dünyaya sızdırmıştı. Yasa, Suriye hükümetiyle iş yapan şirketler, bankalar ve bireyler —ister Suriyeli ister yabancı olsun— üzerinde ağır ekonomik yaptırımlar uygulanmasını öngörüyor.

Bu yaptırımların kaldırılması, ABD Kongresi’nin onayını gerektiriyor. Kongre’de bazı Cumhuriyetçi üyeler, yaptırımların kaldırılmasını koşullara bağlamak istiyor. Beyaz Saray ve ABD Dışişleri Bakanlığı, yaptırımların yıl sonundan önce kaldırılmasına sıcak baksalar da, uzmanlar ABD hükümetinin kapanma tehlikesi nedeniyle sürecin yavaşlayabileceğini belirtiyor.

AHMED EL-SHARAA KİMDİR?

Ahmed Hüseyin el-Şaraa, 1982 yılında Suudi Arabistan’ın Riyad kentinde doğdu. Babası petrol mühendisi olarak çalışıyordu. Aile 1989 yılında Suriye’ye döndü ve Şam yakınlarına yerleşti.

 Şam’daki erken dönem yaşamı hakkında çok az bilgi bulunuyor. 2003 yılında ABD’nin Irak işgali başladığında Irak’a giderek El-Kaide’nin Irak koluna katıldığı belirtiliyor. Aynı yıl ABD işgaline karşı direnişin bir parçası olarak örgütte etkin rol aldığı ifade ediliyor. 2006 yılında ABD güçleri tarafından yakalandı ve beş yıl hapis yattı.

Serbest bırakıldıktan sonra, o dönemde “Ebu Muhammed el-Culani” olarak bilinen Şaraa, 2012’de El Nusra Cephesi’ni kurdu ve Esad rejimine karşı savaşta önemli bir aktör haline geldi. 2016’da örgüt, El Kaide ile bağlarını kopardığını duyurdu ve diğer gruplarla birleşerek Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) adını aldı. Şaraa, grubun liderliğini sürdürdü.

Ocak ayında gerçekleştirdiği hızlı bir askeri operasyonla Beşar Esad rejimini devirdi ve Suriye’nin geçici devlet başkanı oldu.

ŞARAA’NIN NEW YORK’TAKİ KONUŞMASI: “GEÇMİŞİ BUGÜNÜN KURALLARIYLA YARGILAYAMAYIZ”

Geçtiğimiz eylül ayında New York’ta düzenlenen bir siyasi forumda, emekli dört yıldızlı ABD Generali David Petraeus ile sahneye çıkan Şaraa, savaşın tecrübe ettirdiği acılarla barışın önemini vurguladı.

“Geçmişi bugünün kurallarıyla, bugünü de geçmişin kurallarıyla yargılayamayız.” diyerek yeni döneme dikkat çekti. Terör geçmişine dair soruları yanıtlarken “Belki hatalar vardı ama bugün önemli olan Suriye halkını ve bölgeyi istikrarsızlıktan korumaktır.” ifadelerini kullandı.

New York’ta müttefikler arasında bulunduğunu söyleyen Şaraa, “Uğruna mücadele ettiğim davanın asil olduğuna inanıyorum.” dedi.

İLK TRUMP–AL-SHARAA GÖRÜŞMESİNDE NELER YAŞANDI?

İki lider ilk kez 14 Mayıs’ta Suudi Arabistan’ın Riyad kentinde bir araya geldi. Görüşme, ABD ile Körfez ülkeleri arasındaki bir zirve öncesinde gerçekleşti. Bu buluşma, kameraların kaydettiği dikkat çekici anlardan biri oldu: Trump, daha birkaç ay öncesine kadar başına 10 milyon dolarlık ödül koyduğu Şaraa ile tokalaştı.

Görüşmede Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman hazır bulundu; Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise çevrim içi katıldı.

Toplantının ardından Trump, ABD’nin Suriye’ye yönelik yaptırımlarının büyük bölümünü kaldırdığını duyurdu. Bu açıklama, savaş nedeniyle ekonomik olarak çökmüş Suriye’nin yeniden küresel ekonomiye entegre olabileceğine dair umut yarattı ve ülkede sokak kutlamalarına yol açtı.

Trump, o dönemde Şaraa’yı “genç, çekici bir adam. Zor adam. Güçlü geçmiş, çok güçlü geçmiş. Savaşçı.” sözleriyle tanımladı.

WASHINGTON’DA IMF VE ABD’Lİ KOMUTANLARLA TEMAS

ABD’ye COP30 (UNFCCC Yıllık İklim Krizi Taraflar Konferansı) sonrası Brezilya’dan gelen Şaraa, Washington’a inişinin hemen ardından IMF Başkanı Kristalina Georgieva ile görüştü. Görüşmede Suriye ekonomisinin savaş sonrası yeniden yapılanması ele alındı.

Ayrıca sosyal medyada paylaşılan bir görüntüde Şaraa’nın ABD Merkez Kuvvetler Komutanı Amiral Brad Cooper ve Irak’taki IŞİD karşıtı operasyonun komutanı Tümgeneral Kevin Lambert ile basketbol oynadığı görüldü.

GÖRÜŞMENİN ANA GÜNDEMİ: IŞİD’E KARŞI İŞBİRLİĞİ

Bugünkü görüşmede, Suriye’nin resmen ABD öncülüğündeki IŞİD karşıtı koalisyona katılmasının ana gündem maddesi olması bekleniyor. Suriye ordusu ile ülkenin kuzeydoğusundaki Kürt liderliğindeki Suriye Demokratik Güçleri halihazırda sahada IŞİD’e karşı operasyonlar yürütüyor. Şaraa hükümeti görüşme öncesi geniş çaplı bir operasyon başlattığını açıklamıştı.

Trump’ın Suriye özel temsilcisi Tom Barrack, Şaraa’nın ABD’ye yapacağı ziyarette koalisyona katılım anlaşmasının imzalanabileceğini söylemişti.

Kritik görüşme öncesi bir de sürpriz sosyal medya paylaşımı geldi. Al-Sharaa, üst düzey ABD askeri yetkilileriyle basketbol oynadı

Suriye Dışişleri Bakanı Asaad el-Şaibani, El-Sharaa’nın beyaz gömlek ve kravatla giyinmiş hâlde, üst düzey ABD askeri yetkilileriyle basket atarken çekilmiş görüntülerini çevrim içi olarak paylaştı.

Dışişleri bakanı da oynayanlar arasındaydı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) komutanı Amiral Brad Cooper ve Irak’taki uluslararası IŞİD karşıtı operasyonun başındaki Tümgeneral Kevin Lambert ile birlikte oynadığı belirtildi. Paylaşımda “çok çalış, daha çok eğlen” ifadesi yer aldı.